Over leren leven met vragen (Rilke)

Foto van oud bruin ingebonden boek op een ouderwets houten bureau
Poëtische inspiratie

“Wees geduldig met alles wat geen antwoord kent en probeer te houden van de vragen zelf.” (toegeschreven aan de Duitse dichter Rainer Maria Rilke, 1875-1926)

Tijdens mijn opleiding tot filosofisch practicus (2011-12) las ik het begincitaat in het boek Therapie als geschenk van Irvin D. Yalom. Dit citaat sprak me enorm aan. Leer leven met je vragen, in plaats van overal onmiddellijk een antwoord op te eisen (van jezelf of van anderen!). Die levenshouding past heel goed bij wat ik als filosofisch practicus leerde. Eigenlijk bestaat die houding uit twee onderdelen.

1. De vraag is belangrijker dan het antwoord

Geduldig zijn. Het ongemak verdragen dat je nog geen antwoord hebt op een belangrijke vraag in jouw eigen leven. En weten dat je het antwoord nooit kunt vinden door boeken te lezen of internet af te struinen.

Die vaardigheid is erg belangrijk, omdat je nooit alles met zekerheid kunt weten. Er blijven altijd vragen openstaan. Misschien vind je tijdelijk of voorlopig een antwoord op een kwestie die jou bezighoudt. Maar dan doemt de volgende vraag meestal vanzelf al op.

Leren leven met vragen zonder antwoorden: misschien is dat wel het belangrijkste resultaat van een filosofisch gesprek. Je krijgt de beschikking over een nieuwe taal, met ruimte voor stilte en voor nuances. En je ontdekt, vragenderwijs, dat wat jouw weg is in je leven en de zin ervan, zich ontvouwt als je je niet laat verlammen door wat nog onzeker en onvoorspelbaar is. Door samen je vraag te onderzoeken in een denkgesprek komt er weer beweging in je denken.

Daarom krijg je aan het eind van een filosofisch gesprek een vraag mee naar huis. Die drukt uit wat in jouw denken nog niet ‘klaar’ is (nog niet ‘af’, en onhelder).

2. Doe grondig onderzoek

Blijf vragen stellen. Juist als je denkt dat je het al weet. Ik heb vrij lang, niet kritisch, aangenomen dat het begincitaat letterlijk zo geschreven is door Rilke. Je komt het op internet ook tegen in een iets uitgebreidere versie:

Ik vraag u geduld te hebben met de onopgeloste vragen in uw hart en te proberen de vragen zelf lief te hebben. Zoek niet naar antwoorden die niet gegeven kunnen worden, want antwoorden zijn het leven niet. Het gaat er om te leven. Leef de vragen. Misschien leeft u geleidelijk aan zonder het te merken in uw antwoord.”

Maar wat blijkt, na even rondspeuren: iemand heeft het gedicht ‘Ongestoorde ontwikkeling’ of ‘Die Geduld’ (Duitstalige versie) na Rilke’s dood samengesteld uit meerdere citaten uit een briefwisseling van Rilke. Met veel dank aan Jan Antoon, een fervent lezer uit België die de moeite heeft genomen om het in de bronteksten uit te zoeken.

Voor mij is een belangrijke les hieruit dat ik niet te snel tevreden wil zijn met een eerste antwoord op een vraag (in dit geval: waar komt dit citaat van?). Juist door verder te gaan, echt kritisch te blijven, leer ik. Een denkonderzoek houdt nooit op. Hooguit pauzeer je een kwestie voorlopig en richt je je aandacht op iets anders.

Share

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *