Reden denkgesprek #5: ik wil kritisch leren denken

man kijkt naar reflectie in raam
Spiegel je denken en leer beter kritisch te redeneren

“Als we niet kritisch zijn, zullen we altijd vinden wat we willen: we zullen zoeken naar bevestigingen en deze vinden, en we zullen wegkijken van en niet opmerken wat gevaarlijk is voor onze dierbare theorieën. Op deze manier is het maar al te gemakkelijk om een overtuigend bewijs te verkrijgen voor een theorie die, indien kritisch benaderd, zou zijn weerlegd.” (Karl Popper, 1902-1994)

Kritisch kunnen denken: dat is dé vaardigheid waar de 21e eeuw om vraagt. Nepnieuws kunnen ontmaskeren, zelfstandig tot een oordeel komen over een vraag of probleem, wetenschappelijke resultaten beoordelen: je kunt niet zonder die denkvaardigheid. Het goede nieuws is dat je dat kunt leren in een filosofisch gesprek: daarmee train je je kritische denkvermogen.

Wat is kritisch denken?

Het Latijnse woord críticus betekent: beslissend. De Griekse herkomst κριτικός (kritikós) gaat over in staat zijn om te onderscheiden, of te beoordelen. En dat gaat weer terug op het Griekse woord κρίνειν (krínein): scheiden, onderscheiden, beslissen.

Kritisch denken is dus een vaardigheid (en een houding) waarbij je scherp onderscheid maakt tussen argumenten of overwegingen om te komen tot een oordeel of een beslissing. Onafhankelijk van anderen analyseer je informatie en beoordeel je de waarde daarvan.

Wat is het verschil tussen ‘kritisch zijn’ en ‘kritisch denken’?

Wie kent het type niet: de altijd kritische vriend(in). Staat snel met een veroordelende mening klaar (zonder onderbouwing), verzet zich tegen voorstellen (zonder argumenten), en reageert afwerend als je haar of zijn denken uitdaagt. Kritisch zijn op die manier is een coping strategie. Je voelt dat je ergens afkeer van hebt, of bang voor bent, en die gevoelens wil je wegdrukken. Maar het probleem achter die lastige emoties los je niet op door impulsief te reageren.

Vechten, vluchten of bevriezen helpen je niet om een echte stap vooruit te zetten. Argwaan en complotdenken ook niet. Kritisch denken is daar wel nuttig voor.

Kenmerken van kritisch denken

  • Je verzamelt informatie en verwerft kennis vóórdat je een oordeel geeft
  • Je gebruikt redelijke criteria om informatie te beoordelen
  • Je herkent vooroordelen. Je kent het verschil tussen objectiviteit en subjectiviteit (let bijvoorbeeld op taalgebruik: neutraal, of juist emotioneel beladen?)
  • Je maakt onderscheid tussen hoofdzaken en bijzaken. Informatie die niet relevant is, negeer je.
  • Je zoekt actief naar bewijzen en (juist!) tegenvoorbeelden bij een bewering. Je neemt tegenstellingen waar.
  • Je bent bereid van mening te veranderen op grond van bewijzen en argumenten
  • Je kunt uitleggen wat je denkt en hoe je tot dat oordeel bent gekomen

Socrates: de rol van de horzel

In een eerdere blog schreef ik al over Socrates als inspirator voor mijn filosofische praktijk. Hij zat ‘als een stekende horzel de stad Athene bovenop het lijf’. Iedereen die hij ontmoette, stelde hij kritische vragen. Waar komt je ‘zeker weten’ vandaan? Heb je dat geleend van een andere denker? Hoe zeker weet je dat die bewering klopt, en waar is?

Hij wist, uit principe, niets zeker. Hij stelde dus ook vragen over zijn eigen aannames en uitgangspunten. En door anderen lastige vragen te stellen, hielp hij hen om tot inzichten te komen over de algemeen geldende begrippen die ze zo makkelijk in de mond namen. Dat is ook hoe ik werk als filosofisch practicus. Je komt binnen met een kwestie, een of andere ‘inhoud’. Tijdens het gesprek ga je denken over die inhoud. En na een aantal gesprekken, ga je ook denken over jouw denken.

Vaak zorgt de inhoud (de kwestie waarmee je binnen komt) voor zichzelf. Door er anders over te denken, zie je een uitweg of oplossing. Maar dat is niet het doel van een denkgesprek. Het denkgesprek richt zich op de beweging vanuit de inhoud –> het denken over de inhoud –> reflecteren op je denken.

Wil jij leren om beter kritisch te denken?

Je kunt allerlei redenen hebben om kritischer te leren denken.

  • Het helpt je bijvoorbeeld bij het bestuderen, verwerken en onthouden van lesstof op alle niveaus, of je nou mbo doet of een universitaire master.
  • Je wordt meer weerbaar, zelfstandig en wendbaar. Je kunt je aanpassen aan veranderende omstandigheden, bijvoorbeeld in je werk. Daardoor ga je beter functioneren als professional
  • Je leert om even te wachten met het geven van een reactie of oordeel. Eerst denk je goed na. Daardoor reageer je minder direct vanuit je emoties. En dat kan positieve effecten hebben op je relaties, thuis, op je werk en in vriendschappen.
  • Je leert schoon luisteren. Dat is een heel nuttige vaardigheid voor managers en leidinggevenden.

Heb je er zin in gekregen? Wacht niet langer en boek een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek, rechtstreeks in mijn agenda. Spreek ik je binnenkort?

Andere redenen voor een denkgesprek

Share

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *