Zekerheid is voor de twijfelaars: 3 stappen

Bruine vogel op rood hek; Photo by Dan on Unsplash
“On the fence” zitten betekent zoiets als: moet ik het wel of niet doen? Weet ik het wel zeker?

Je loopt over een drukke Amsterdamse straat en ineens hoor je een meisje in de gracht roepen: “Help! Ik kan niet zwemmen!”. Dan is het niet zo moeilijk om te bedenken wat je moet doen: het is een kwestie van leven-of-dood. Je belt 112 en je springt in het water om haar te redden (natuurlijk alleen als je zelf kunt zwemmen!). Je blijft niet eindeloos ‘op het hek zitten’, twijfelen en aarzelen.

Maar heel vaak is het niet zo makkelijk. Je weet niet wat de beste keus is. Of wat de gevolgen van je keus zullen zijn bij een dilemma (een keus tussen twee onaangename zaken). Allebei de keuzes voelen niet goed. Toch moet je een beslissing nemen, al is het maar om (voorlopig) niets te doen. En het voelt alsof je niet genoeg tijd, informatie of ruimte hebt om te kunnen kiezen.
Help, wat moet ik doen?!?

1. Maak ruimte voor het niet-weten

Het eerste wat je moet doen: inzien dat je het (nog) niet weet. Misschien weet je nooit wat de beste keus is. De vraag is of dat erg is. Probeer maar eens wat er gebeurt als je dat accepteert. Je kunt bijna nooit alle informatie hebben die nodig is om ‘de beste keus’ te maken. Daarvoor is de werkelijkheid veel te ingewikkeld. Zekerheid heb je nooit.

Het enige wat ik weet, is dat ik niets weet. (Socrates)

2. Wat scheelt eraan?

Je vertelt jezelf een verhaal over wat er in jouw leven speelt dat moeilijk is, of onduidelijk. Iets waar je over twijfelt. Stel dan eens de vraag: wat scheelt eraan? Waarom is dit een probleem voor mij? Dan weet je welk thema je wilt gaan onderzoeken.

3. Denk redelijk en kritisch na

Ga dan dat thema verder onderzoeken, bijvoorbeeld door er over te schrijven, of er met iemand over te praten. Er zijn twee belangrijke criteria voor ieder denkonderzoek.

  1. Redelijkheid. Gebruik argumenten. Sla geen stappen over. Doe onderzoek of het klopt wat je beweert (factchecking).
  2. Kritisch denken. Wees nauwkeurig in de woorden die je kiest. Wat zeg je, precies? Definieer de belangrijke begrippen. Neem geen genoegen met vaagheid.

Vraag hulp

Vaak kom je zelf een heel eind als je op deze manier onderzoekt wat de kwestie is, en wat haar zo lastig maakt voor jou. Maar als dat niet voldoende lukt, of je wilt beter leren denken, is er een vierde stap mogelijk: een gesprek, of serie gesprekken, in de filosofische praktijk.

Maak een afspraak voor een gratis en vrijblijvend kennismakingsgesprek

Share

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *