Mindfulness met Spinoza

Mindfulnessmeditatie kan helpen tegen terugkerende depressie. Spinoza, de 17e eeuwse filosoof, zou andere woorden gebruiken, maar de idee dat je gedachten invloed hebben op je passies onderschrijft hij.

In NRC Handelsblad van zaterdag 26 november stond een artikel (“Drie kwartier per dag met je ogen dicht”) van Niki Korteweg over de effectiviteit van mindfulness-based cognitive therapy (MBCT). Aanleiding was de presentatie van een boek door Mark Williams, hoogleraar klinische psychologie aan Oxford University. Williams heeft in onderzoek bij depressieve patienten ontdekt dat deze therapie werkt: na 3 of meer depressieve episodes daalt de kans op een terugval met 44 % vergeleken met andere methodes zonder meditatie. Volgens Williams houden gepieker en vermijdingsgedrag depressies in stand en pakt MBCT dit probleemgedrag aan.

Wat is nou de kijk van Spinoza op passies (=negatieve hartstochten), die ons passief, geknecht maken als we ze ondergaan?
We lijden als we ons laten leiden door passies. Deze ontstaan door inadequate ideeën. Volgens Spinoza laat alles wat op ons afkomt, sporen achter in ons lichaam, en ermee corresponderende voorstellingen of ideeën in onze geest. Als zo’n idee zeker en helder is en goed overeenkomt met datgene waarop het betrekking heeft, is het een ‘adequaat idee’. Maar onjuiste, verwarde ideeën veroorzaken emotionele problemen (de negatieve hartstochten). En van die hartstochten kun je je bevrijden door je te laten leiden door de rede en de intuïtie. Dit vraagt een leven lang bewust oefenen…

Terug naar het wetenschappelijk onderzoek van nu. Psychologe Britta Hölzel (Harvard Medical School) heeft onderzoek gedaan naar HOE mindfulnessmeditatie werkt. Dat is in grote lijnen:
1. tijdens de mindfulnessmeditatie richt je je aandacht.
Je leert om een vervelende emotie, zoals droefheid te ervaren zonder er iets van te vinden of te proberen de emotie weg te drukken (wat niet lukt en dan extra vervelende emoties oplevert, zoals frustratie en schuldgevoel).

2. je versterkt je emotie-regulatie.
Het regelmatig observeren van emoties tijdens mindfulnessbeoefening maakt de hersengebieden die emoties controleren aantoonbaar actiever, en de amygdala (waar emotionele reacties ontstaan) juist minder actief.

3. je scant je lichaam en verwerft daardoor een beter lichaamsbesef.
Daardoor neem je signalen van emoties beter waar (bijvoorbeeld hartkloppingen, dichte keel).

4. je zelfbeeld knapt op: je grondhouding is niet meer dat je je ergert aan jezelf, je lijf, gevoelens en gedachten. Met andere woorden: de negatieve zelfbeoordelaar in je hoofd wordt minder actief.

Overigens komen deze 4 aspecten ook voor in andere therapievormen. Mindfulness is vooral anders in het leren vanuit de eigen ervaring,waardoor je grondhouding verandert (in plaats van door de wijze woorden of goede instructies van je therapeut).

Spinoza

Share

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *